Każda z elbląskich ulic ma swoją historię - dłuższą, krótszą, ale na pewno ciekawą. Chcemy ją Państwu przybliżyć, pisząc nie tylko o tym, jak nasze ulice wyglądały w przeszłości, ale również o tym, co może się w nich zmienić w najbliższych latach. Dzisiaj piszemy o ulicach 1 i 3 Maja.
Autor: Ryszard Biel
Ulica 1 Maja to jedna z najstarszych ulic naszego miasta. Powstała już w XIII wieku, była częścią Nowego Miasta, nosiła nazwę Wewnętrznej Grobli Młyńskiej (Innere Muhlendamm) i miała bezpośrednie połączenie z Zewnętrzną Groblą Młyńską (obecnie Traugutta).
Grobla miała swój początek przy Bramie Kowalskiej i prowadziła do młynów usytuowanych wzdłuż Kumieli. Przez długi okres miała znaczenie podrzędne. Dopiero w drugiej połowie XVII wieku wśród kupców Starego Miasta nastała moda na budowę podmiejskich letnich willi. Do dziś pozostała jedna z nich, z 1800 roku. Sto lat później mieściła się tam fabryka czekolady Moritza.
W XIX wieku wyburzono fortyfikację i wytyczono Nowy Rynek (dzisiejszy Plac Słowiański). Wzdłuż Wewnętrznej Grobli Młyńskiej budowano kamienice, banki, hotele i restauracje. Ulicę zamykał stary budynek sądu i mleczarnie. Ranga ulicy wzrosła jeszcze bardziej w 1895 r., kiedy przeprowadzono tędy pierwszą w mieście linię tramwajową.
- Nazwę Wewnętrzna Grobla Młyńska ulica nosiła do 1933 r., kiedy przemianowano ją na "Adolf-Hitler-Strasse". Wówczas zwano ją popularnie i dowcipnie: "aha Strasse", od inicjałów wodza III Rzeszy - opowiada Lech Słodownik, elbląski historyk.
Adolf Hitler był dwukrotnie w Elblągu. Pierwszy raz w drodze do Królewca, podczas kampanii wyborczej do Reichstagu. Drugi raz gdy był już kanclerzem. Pierwszej wizyty dobrze nie wspominał. Elblążanie, którym nie podobały się populistyczne hasła, obrzucili Hitlera na dworcu kolejowym zgniłymi pomidorami. Gdy był już przy władzy, jego zwolennicy chcieli mu to zrekompensować. Przeforsowali uchwałę Rady Miasta nadając mu tytuł honorowego obywatela Elbląga, a Groblę Młyńską nazwano na jego cześć Adolf Hitler Strasse. W dniu sesji zamknięto w domach socjaldemokratów, by nie mogli głosować przeciw.
Po wojnie polscy osadnicy, nie znając historii miasta, nadali ulicy nazwę 1 Maja, przyjmując propozycję z... Olsztyna. Historyczne połączenie z ulicą Traugutta zlikwidowano, gdy powstał Plac Konstytucji (dawniej Plac Jedności Robotniczej) z Pomnikiem Odrodzenia.
Ulica 1 Maja także po wojnie pełniła rolę głównej ulicy miasta. W odbudowanych kamienicach zaczęły pojawiać się sklepy, lokale gastronomiczne, punkty usługowe.
To tutaj rozegrały się tragiczne wydarzenia podczas grudnia Grudnia 1970 (zginął Marian Sawicz), to właśnie na tej ulicy miały miejsce ważne demonstracje uliczne, tłumione brutalnie przez ZOMO, zwłaszcza po erygowaniu "Pomnika Ofiar Grudnia''70". Pod pomnikiem w rocznicę Grudnia 70 i wprowadzenia stanu wojennego co roku odbywają się uroczystości.
Mieszkańcy ulicy 1 Maja pamiętają zapewne o jeszcze jednym tragicznym wydarzeniu - morderstwie doktor Oli Gabrysiak, która mieszkała przy tej ulicy. Doktor Ola udzielała pomocy alkoholikom, narkomanom, więźniom, pomagała w adopcji dzieci, była inicjatorką i organizatorką Domu Samotnej Matki i hospicjum. Została zamordowana 6 lutego 1993 r. we własnym mieszkaniu wraz z jej 19-letnią córką Marią. Zabójcą okazał się jeden z podopiecznych doktor Oli, który wyszedł na przepustkę z więzienia...
pk, RG
Grobla miała swój początek przy Bramie Kowalskiej i prowadziła do młynów usytuowanych wzdłuż Kumieli. Przez długi okres miała znaczenie podrzędne. Dopiero w drugiej połowie XVII wieku wśród kupców Starego Miasta nastała moda na budowę podmiejskich letnich willi. Do dziś pozostała jedna z nich, z 1800 roku. Sto lat później mieściła się tam fabryka czekolady Moritza.
W XIX wieku wyburzono fortyfikację i wytyczono Nowy Rynek (dzisiejszy Plac Słowiański). Wzdłuż Wewnętrznej Grobli Młyńskiej budowano kamienice, banki, hotele i restauracje. Ulicę zamykał stary budynek sądu i mleczarnie. Ranga ulicy wzrosła jeszcze bardziej w 1895 r., kiedy przeprowadzono tędy pierwszą w mieście linię tramwajową.
- Nazwę Wewnętrzna Grobla Młyńska ulica nosiła do 1933 r., kiedy przemianowano ją na "Adolf-Hitler-Strasse". Wówczas zwano ją popularnie i dowcipnie: "aha Strasse", od inicjałów wodza III Rzeszy - opowiada Lech Słodownik, elbląski historyk.
Adolf Hitler był dwukrotnie w Elblągu. Pierwszy raz w drodze do Królewca, podczas kampanii wyborczej do Reichstagu. Drugi raz gdy był już kanclerzem. Pierwszej wizyty dobrze nie wspominał. Elblążanie, którym nie podobały się populistyczne hasła, obrzucili Hitlera na dworcu kolejowym zgniłymi pomidorami. Gdy był już przy władzy, jego zwolennicy chcieli mu to zrekompensować. Przeforsowali uchwałę Rady Miasta nadając mu tytuł honorowego obywatela Elbląga, a Groblę Młyńską nazwano na jego cześć Adolf Hitler Strasse. W dniu sesji zamknięto w domach socjaldemokratów, by nie mogli głosować przeciw.
Po wojnie polscy osadnicy, nie znając historii miasta, nadali ulicy nazwę 1 Maja, przyjmując propozycję z... Olsztyna. Historyczne połączenie z ulicą Traugutta zlikwidowano, gdy powstał Plac Konstytucji (dawniej Plac Jedności Robotniczej) z Pomnikiem Odrodzenia.
Ulica 1 Maja także po wojnie pełniła rolę głównej ulicy miasta. W odbudowanych kamienicach zaczęły pojawiać się sklepy, lokale gastronomiczne, punkty usługowe.
To tutaj rozegrały się tragiczne wydarzenia podczas grudnia Grudnia 1970 (zginął Marian Sawicz), to właśnie na tej ulicy miały miejsce ważne demonstracje uliczne, tłumione brutalnie przez ZOMO, zwłaszcza po erygowaniu "Pomnika Ofiar Grudnia''70". Pod pomnikiem w rocznicę Grudnia 70 i wprowadzenia stanu wojennego co roku odbywają się uroczystości.
Mieszkańcy ulicy 1 Maja pamiętają zapewne o jeszcze jednym tragicznym wydarzeniu - morderstwie doktor Oli Gabrysiak, która mieszkała przy tej ulicy. Doktor Ola udzielała pomocy alkoholikom, narkomanom, więźniom, pomagała w adopcji dzieci, była inicjatorką i organizatorką Domu Samotnej Matki i hospicjum. Została zamordowana 6 lutego 1993 r. we własnym mieszkaniu wraz z jej 19-letnią córką Marią. Zabójcą okazał się jeden z podopiecznych doktor Oli, który wyszedł na przepustkę z więzienia...
pk, RG
Komentarze
0
Dodaj swój komentarz